Słownik fotograficzny

Aberracja chromatyczna jest też nazywana barwną obwódką. To błędy barwne powodowane przez soczewki obiektywu.

Wyjaśnienie: światło składa się z fal o różnej długości, które soczewki załamują w różnym stopniu. W ten sposób powstają typowe barwne obwódki.

Najczęściej widać je jako fioletowe lub zielone krawędzie na przejściach między ciemnymi i jasnymi obszarami zdjęcia.

Achromat to układ dwóch soczewek, który ogranicza aberrację chromatyczną.

Dzięki funkcji Active D-Lighting Nikon poszerza zakres dynamiki plików JPEG. Zdjęcie jest niedoświetlane, a następnie cienie zostają rozjaśnione. Pamiętaj, że może to powodować błędy obrazu i halo wokół krawędzi.

Adaptery lamp błyskowych pozwalają zamontować lampy innych producentów w aparatach z innym złączem lampy.

Aparat analogowy to aparat do fotografii analogowej, który rejestruje obraz na kliszy fotograficznej, np. na filmie diapozytywowym.

Autofokus (w skrócie AF) to automatyczne ustawianie ostrości przez aparat. Mierzy on odległość od obiektu i steruje silnikiem obiektywu tak, aby wybrany element był ostry.

Balans bieli dopasowuje kolory zdjęcia do temperatury barwowej otaczającego światła. Celem jest wierniejsze odwzorowanie kolorów.

Bez balansu bieli, który aparaty cyfrowe często ustawiają automatycznie, zdjęcie może wyglądać nienaturalnie.

Balans kolorów opisuje rozkład barw na zdjęciu. Kolory są zrównoważone, gdy nie widać żadnego zafarbu, a wszystkie barwy są nasycone w niemal równym stopniu.

Battery grip (dodatkowy uchwyt z bateriami) to akcesorium, które pozwala używać dwóch akumulatorów, poprawia chwyt i często ma dodatkowy spust migawki do zdjęć w pionie.

Błysk wypełniający polega na rozjaśnianiu obszarów cienia za pomocą lampy błyskowej.

Bokeh to w fotografii określenie nieostrych obszarów przed strefą ostrości i za nią, które tworzy obiektyw. Rozmycie powstaje z krążków rozproszenia, a jego jakość zależy od wykonania i konstrukcji przysłony.

Bouncer to nakładka na zewnętrzną lampę błyskową, która daje bardziej miękkie światło.

Bracketing to automatyczna seria ekspozycji wykonywana przez aparat, w której powstaje kilka zdjęć z różną ekspozycją.

Czas naświetlania, nazywany też czasem otwarcia migawki, określa, jak długo matryca lub negatyw jest wystawiony na działanie światła. Im dłuższy czas, tym jaśniejsze zdjęcie.

Dyfrakcja powoduje utratę ostrości, gdy światło ugina się, przechodząc przez mocno przymkniętą przysłonę. Czasem jest widoczna już od f/22.

Obiektywy wszystkich aparatów są w mniejszym lub większym stopniu podatne na dystorsję. Proste linie na brzegach kadru wyglądają na lekko wygięte, kwadraty przybierają kształt poduszki i mogą pojawić się inne efekty. Programy do obróbki zdjęć potrafią skorygować te zniekształcenia.

Gdy nakładają się na siebie wzory o różnej rozdzielczości, często pojawiają się interferencje barwne, nazywane efektem mory (moiré). Drobne wzory zamieniają się wtedy w długie pasy.

EV, czyli stopień ekspozycji (ang. stop), to jednostka, którą mierzy się zmiany ekspozycji. O jeden stopień więcej oznacza dwa razy więcej światła, o jeden stopień mniej – o połowę mniej. Stopnie dotyczą w ten sam sposób przysłony, czasu naświetlania i ISO.

Siłę filtrów ND również podaje się w stopniach. Filtr ND8 redukuje światło o 3 EV, ND64 o 6 EV, a ND1000 o około 10 EV. Z filtrem ND1000 czas naświetlania 1/30 s wydłuża się więc do około 30 sekund.

Skrót oznacza „Exchangeable Image File Format”. Dane EXIF dodają do zdjęć cyfrowych dodatkowe informacje, np. przysłonę, czas naświetlania, datę wykonania zdjęcia, model aparatu czy ogniskową.

Filtr ND to akcesorium fotograficzne, które zmniejsza ilość światła wpadającego do obiektywu i daje kreatywną kontrolę nad ustawieniami ekspozycji.

Fotografia architektury zajmuje się fotografowaniem budynków i innych obiektów o wartości architektonicznej.

Głębia kolorów określa, iloma bitami zapisana jest informacja o kolorze piksela. Przy 8 bitach można odwzorować 256 poziomów barwy, a przy 24 bitach około 16,7 miliona kolorów. To bardzo realistyczne odwzorowanie barw nazywa się też True Color. Przy mniejszej głębi kolorów przejścia tonalne mogą mieć widoczne schodki.

Obszar, w którym obiekt jest odwzorowany ostro, nazywa się głębią ostrości. Dzięki niej możesz ożywić zdjęcia, np. rozmywając tło przy dużym otworze przysłony. Głębia ostrości jest wtedy bardzo mała.

Gwint filtra to gwint z przodu obiektywu, na który nakręca się filtry wkręcane, pierścienie adaptacyjne lub osłony przeciwsłoneczne. Jego wielkość podaje się jako średnicę filtra w milimetrach.

Średnicę filtra znajdziesz zwykle z przodu obiektywu lub na jego tubusie, oznaczoną symbolem ⌀ (np. ⌀77). Często jest też podana na wewnętrznej stronie dekla obiektywu. Filtr musi mieć taką samą średnicę jak gwint albo trzeba go zamontować za pomocą pierścienia step-up lub step-down.

Interpolacja dodaje treść do obrazu. Tworzy przejścia między sąsiednimi pikselami i sztucznie zwiększa rozdzielczość optyczną.

Ta pozornie wyższa rozdzielczość odbywa się jednak kosztem ostrości.

Format JPEG jest często używany jako format zapisu w aparatach cyfrowych. To jednak format z kompresją stratną: plik jest mniejszy, ale nieco tracą szczegóły i wierność kolorów. Jeśli zdjęcie JPEG jest wielokrotnie otwierane i ponownie zapisywane, jakość spada jeszcze bardziej, ponieważ narastają artefakty kompresji.

Dlatego polecamy zawsze zapisywać zdjęcia w formacie RAW.

Kabel do lampy błyskowej łączy aparat z zewnętrzną lampą błyskową.

Kąt widzenia określa, jaki kąt obiektyw jest w stanie objąć. Obiektywy szerokokątne obejmują większą część kadru niż dłuższe ogniskowe.

Kontrast to różnica między najjaśniejszymi i najciemniejszymi obszarami zdjęcia. Na jej podstawie oblicza się zakres kontrastu. Im wyższy współczynnik kontrastu, tym żywiej wygląda zdjęcie.

Przy niskim współczynniku kontrastu kolory i całe zdjęcie często wydają się mdłe.

Dzięki konwerterowi RAW, np. Camera Raw, program do obróbki zdjęć może otworzyć pliki RAW (surowe dane lub cyfrowy negatyw), a następnie je edytować.

Korekta ekspozycji zmienia pomiar światła w trybach automatycznych (A/Av/P/Tv/S), aby uzyskać jaśniejsze lub ciemniejsze zdjęcia. Zwykle jest dostępna pod przyciskiem +/–.

Krotność zoomu opisuje stosunek najdłuższej do najkrótszej ogniskowej obiektywu zmiennoogniskowego. Na przykład obiektyw 24–120 mm ma krotność zoomu 5x.

Liczba przewodnia określa moc lampy błyskowej, zwykle przy ISO 100 i ogniskowej 50 mm. Pozwala w przybliżeniu oszacować, jak daleko sięga światło błysku. Wyniki różnią się w zależności od użytej ogniskowej.

Matryca (sensor obrazu) to nośnik zapisu w aparatach cyfrowych. Składa się z milionów maleńkich, światłoczułych fotokomórek. Matryce występują w bardzo różnych rozmiarach.

Mnożnik ogniskowej, czyli crop factor, opisuje stosunek wielkości użytej matrycy do formatu małoobrazkowego (pełnej klatki).

Wyobraź to sobie tak: obraz, który obiektyw rzutuje na matrycę, ma zawsze tę samą wielkość. Matryca FX (pełna klatka) rejestruje duży jego fragment, a mniejsza matryca DX tylko mniejszy fragment tego samego koła obrazowego. Dlatego zdjęcia z matrycy DX wyglądają jak przybliżone zoomem.

W aparatach Nikon mnożnik wynosi 1,5, a w aparatach Canon 1,6. Obiektyw o ogniskowej 50 mm odpowiada więc na matrycy DX ogniskowej około 75 mm.

Mocowanie bagnetowe (bagnet) to (specyficzne dla danego producenta) miejsce połączenia aparatu z obiektywem.

Muszla oczna to wyściełana lub gumowana, zwykle wklęsła nakładka zakładana na wizjer, a w rzadkich przypadkach na wyświetlacz profesjonalnych aparatów cyfrowych.

Niebieska godzina to wyjątkowy nastrój świetlny tuż po zachodzie słońca. Pozostałe światło słoneczne jest rozpraszane przez atmosferę i dlatego wydaje się niebieskie.

Odbitka to obraz z diapozytywu, negatywu lub pliku graficznego w formie papierowej, wykonywany zwykle w laboratorium fotograficznym.

Ogniskowa to odległość za soczewką, w której równoległe promienie światła od obiektu skupiają się w jednym punkcie. W uproszczeniu jest to odległość między środkiem obiektywu a matrycą. Ogniskową mierzy się i podaje w milimetrach (mm).

Obiektywy dzieli się według ogniskowej, np. na szerokokątne, standardowe i teleobiektywy. Im dłuższa ogniskowa przy tej samej wielkości matrycy, tym bardziej powiększony jest obiekt i tym mniejszy kąt widzenia. Dlatego teleobiektywy mają dłuższą ogniskową.

To czas, jaki upływa od naciśnięcia spustu migawki do faktycznego wykonania zdjęcia.

Pierścienie step-up i step-down to pierścienie redukcyjne, które pozwalają używać filtrów o innej średnicy niż gwint Twojego obiektywu.

Pierścień step-up pozwala zamontować większy filtr na obiektywie z mniejszym gwintem, np. filtr 77 mm na obiektywie 67 mm. Pierścień step-down działa odwrotnie i pozwala zamontować mniejszy filtr na większym obiektywie, co może powodować winietowanie.

Praktyczna wskazówka: kupuj filtry w rozmiarze swojego największego obiektywu, a do mniejszych używaj pierścieni step-up. Dzięki temu jeden zestaw filtrów pasuje do całego Twojego sprzętu.

Priorytet migawki (S/Tv) to półautomatyczny tryb ekspozycji, w którym sam wybierasz czas naświetlania. Aparat dobiera odpowiednią przysłonę na podstawie pomiaru światłomierza i ustawionej wartości ISO. Przydaje się, gdy chcesz zamrozić szybki ruch lub celowo uzyskać efekt rozmycia ruchu.

Priorytet przysłony (A/Av) to półautomatyczny tryb ekspozycji, w którym sam wybierasz przysłonę. Aparat od razu dobiera odpowiedni czas naświetlania na podstawie pomiaru światłomierza i ustawionej wartości ISO.

Przy priorytecie wyzwalania aparat robi zdjęcie nawet wtedy, gdy nie udało mu się ustawić ostrości na obiekt. Przeciwieństwem jest priorytet ostrości, w którym zdjęcie powstaje dopiero wtedy, gdy obiekt jest ostry.

Zdjęcia można przechowywać na wszelkiego rodzaju nośnikach danych, np. kartach pamięci, dyskach twardych, płytach CD lub DVD.

Przetwornik obrazu jest wbudowany w aparaty cyfrowe i w zależności od konstrukcji nazywa się też CCD lub CMOS. Tworzy cyfrowy obraz ze światła, które wpada do aparatu.

W lustrzankach przysłona pozostaje całkowicie otwarta aż do momentu wykonania zdjęcia, niezależnie od ustawionej wartości. Dlatego obraz w wizjerze jest jaśniejszy niż przy wybranej przysłonie.

Po naciśnięciu tego przycisku przysłona przymyka się do ustawionej wartości, dzięki czemu możesz ocenić głębię ostrości jeszcze przed zrobieniem zdjęcia. Bez niego przysłona przymyka się dopiero w chwili wyzwolenia migawki.

Przymykanie przysłony oznacza zmniejszanie jej otworu w celu zwiększenia głębi ostrości zdjęcia.

Przysłona to mechaniczny element obiektywu złożony z listków, który reguluje ilość wpadającego światła i wpływa na głębię ostrości. Mała liczba f oznacza duży otwór przysłony, a więc dużo światła padającego na matrycę. Skutkiem jest mniejsza głębia ostrości na zdjęciu.

Gdy fotografujesz w formacie RAW, dane z matrycy są zapisywane bez obróbki i bez strat.

Dzięki większej ilości danych i większej głębi kolorów takie zdjęcia dają bardzo szerokie możliwości późniejszej edycji.

Rozdzielczość ma znaczenie nie tylko przy drukowaniu zdjęć. Opisuje poziom szczegółowości i w zależności od medium podaje się ją w pikselach, punktach na cal (dpi) lub parach linii na milimetr (lp/mm). W aparatach cyfrowych rozdzielczość podaje się zwykle w pikselach, a druki mierzy się w dpi.

Rozmycie ruchu powstaje w wyniku ruchu przy dłuższych czasach naświetlania. Jego siła zależy od prędkości obiektu i czasu naświetlania.

W serii ekspozycji zamiast jednego zdjęcia robisz kilka ujęć tego samego motywu, celowo zwiększając lub zmniejszając ekspozycję. Potem możesz wybrać na komputerze najlepiej naświetlone zdjęcie albo połączyć ujęcia w obraz HDR.

Skala odwzorowania, czyli powiększenie, określa, w jakiej wielkości obiekt jest odwzorowany na matrycy w porównaniu z jego rzeczywistym rozmiarem. Przy skali 1:1, jak w prawdziwych obiektywach makro, obiekt pojawia się na matrycy w naturalnej wielkości.

Sprzęt fotograficzny to akcesoria, których fotograf potrzebuje do robienia zdjęć. Należą do nich m.in. aparaty, obiektywy, statywy, lampy błyskowe, filtry i inne pomocnicze urządzenia.

Dzięki optycznemu stabilizatorowi obrazu można dziś w pewnym stopniu ograniczyć ryzyko poruszenia zdjęcia przy zbyt długich czasach naświetlania.

Stopka lampy błyskowej, nazywana też gorącą stopką (hot shoe), to mocowanie na górze aparatu, do którego przypina się zewnętrzną lampę błyskową lub inne akcesoria.

Szum cyfrowy pojawia się przede wszystkim w bardzo ciemnych partiach zdjęcia lub przy bardzo słabym oświetleniu.

Szum to zakłócenia obrazu, które pojawiają się zwykle przy fotografowaniu w słabym świetle. Przy szumie luminancji jednolicie zabarwione powierzchnie mają różną jasność. Często widać to dopiero po przekształceniu zdjęcia do skali szarości.

Fotografowanie w świetle zastanym (ang. available light) oznacza korzystanie wyłącznie ze światła, które już jest w scenie, np. światła dziennego, latarni ulicznych czy świec, bez lampy błyskowej i dodatkowego oświetlenia. Zwykle wymaga to dużego otworu przysłony, wyższej wartości ISO lub dłuższego czasu naświetlania.

Światłomierz zwykle mierzy ekspozycję przez obiektyw. Oblicza światło odbite od motywu i jest skalibrowany do średniej szarości. W zależności od trybu pomiaru, np. matrycowego, centralnie ważonego lub punktowego, poszczególne obszary kadru mają różną wagę.

Winietowanie to ściemnienie narożników zdjęcia. Winietowanie optyczne wynika z konstrukcji obiektywu i zwykle ma postać łagodnego przyciemnienia, które łatwo skorygować w postprodukcji.

Winietowanie mechaniczne powstaje, gdy coś fizycznie blokuje światło na brzegu kadru, np. osłona przeciwsłoneczna, gruba oprawka filtra, kilka nałożonych na siebie filtrów lub pierścień step-down. Daje ono ostre, ciemne narożniki, szczególnie przy obiektywach szerokokątnych, które można usunąć tylko przez kadrowanie. Cienkie oprawki filtrów i systemy uchwytów filtrowych pomagają go uniknąć.

Zafarb to niepożądany odcień, który obejmuje całe zdjęcie, np. niebieski, zielony, purpurowy lub pomarańczowy. Może go powodować źródło światła, nieprawidłowy balans bieli lub filtry, które nie są neutralne barwowo. Szczególnie mocne filtry ND niższej jakości często dają wyraźny zafarb.

Lekki zafarb można skorygować balansem bieli lub w postprodukcji, ale łatwiej jest go od początku uniknąć, używając filtrów neutralnych barwowo.

Zakres ostrzenia to przedział odległości, w którym można ostro odwzorować obiekt.

W zoomie optycznym grupy soczewek przesuwają się wewnątrz obiektywu, zmieniając ogniskową. Dzięki temu obiekt jest powiększany bez utraty jakości.

Zoom cyfrowy natomiast jedynie powiększa fragment obrazu. Działa jak lupa w programie do obróbki zdjęć i może wyraźnie obniżyć jakość zdjęcia.